Kiłowy objaw pierwotny występuje po 3 tygodniach od zakażenia, w miejscu wtargnięcia krętków, a więc najczęściej na narządach płciowych. Jest to mała, zwykle pojedyncza nadżerka (zwana często „ranką" lub „wrzodem"), kształtu okrągłego, średnicy ok. 1 cm, o podstawie twardej jak chrząstka, niebolesna, bez cech ostrego stanu zapalnego. Środkowa część jest miseczkowato zagłębiona, gładka, pokryta lepką wydzieliną surowiczą. Najczęstszym umiejscowieniem objawu pierwotnego jest rowek zażołędny u mężczyzn lub powierzchnia wewnętrzna wargi większej u kobiet. Z reguły okoliczne gruczoły chłonne, a więc węzły pachwinowe, są guzowato powiększone, twarde, niezrośnięte, niebolesne. Jest to zjawisko bardzo charakterystyczne dla objawu pierwotnego. Opisany obraz objawu pierwotnego wraz z powiększeniem węzłów chłonnych jest typowy i bardzo charakterystyczny dla kiły. Należy jednak pamiętać, że różne odchylenia od tego typowego obrazu zdarzają się bardzo często i dlatego każdą zmianę na narządach płciowych powinien zbadać specjalista. Możliwość bezobjawowego zakażenia drogą płciową, a więc zakażenia, w którym nie pojawia się w ogóle objaw pierwotny, nie jest sprawą całkowicie wyjaśnioną. Od dawna znany jest fakt, że chorych w późniejszych okresach kiły lub z kiłą utajoną wykrywano przypadkowo, w badaniach masowych lub np. z powodu urodzenia dziecka kiłowego rodziców, którzy nigdy nie stwierdzili u siebie objawu pierwotnego. Przeważnie chodzi tu o przypadki nikłego, poronnego objawu pierwotnego, nie dostrzeżonego przez chorych, co szczególnie może zdarzyć się u kobiet. Przypadki owe były jednak obserwowane i u mężczyzn na takim poziomie uświadomienia, że przeoczenie objawu pierwotnego było mało prawdopodobne. W tych przypadkach przyjmuje się możliwość zakażenia bezobjawowego (tzw. kiła niema). Istnienie bezobjawowego zakażenia miałoby doniosłe znaczenie epidemiologiczne, zdarza się ono jednak niezmiernie rzadko. Rozpoznanie objawu pierwotnego, nawet typowego i niepowikłanego, musi być zawsze potwierdzone badaniem wydzieliny. Wydzielina surowicza z dna nadżerki zawiera liczne krętki, które można łatwo wykryć opisanymi uprzednio metodami. Należy przestrzegać zasady, że każda zmiana na narządach płciowych jest podejrzana, i dopiero szczegółowe badanie, wywiad lekarski, oględziny, analiza wydzieliny oraz badanie krwi mogą rozstrzygnąć wątpliwości i ustalić rozpoznanie. Badanie serologiczne metodami klasycznymi (odczyn Wassermanna lub podobne) może być pomocne w rozpoznawaniu dopiero po 3 tyg. trwania zmiany pierwotnej, a więc w okresie kiły pierwotnej surowiczododatniej. Objaw pierwotny goi się samoistnie po kilku tygodniach, często jeszcze przed pojawieniem się osutki II okresu, nie pozostawiając żadnych zmian lub nieznaczne przebarwienie czy powierzchowny zanik bliznowaty. Częstym zjawiskiem jest w dalszym przebiegu kiły powiększenie wszystkich węzłów chłonnych, które są również niebolesne. Ten ogólny odczyn węzłowy może trwać w ciągu całego II okresu kiły, również w okresach utajenia.